13 czerwca 2025

W trakcie dorocznego pobytu Zamoyskich w stolicy Francji zastaje ich wybuch I wojny światowej. Jako obywatele francuscy nie mogli powrócić do Galicji. Rodzina w tym okresie miała ograniczony dostęp do dochodów, z pomocą przychodziły zaprzyjaźnione osoby, umożliwiając wzięcie niezbędnych pożyczek. Pomimo kłopotów hrabia starał się pozostawać aktywny i uczestniczył w życiu publicznym oraz emigracyjnym. Kontynuował wsparcie dla działań informacyjno-wydawniczych podnoszących sprawę polską – W 1916 r. wsparł dzieło Wincentego Lutosławskiego The Polish Nation, obejmujące cykl wykładów wygłoszonych przez autora w Stanach Zjednoczonych uzasadniających prawa narodu polskiego do niepodległego państwa. Ponadto spotykał się z przedstawicielami miejscowego społeczeństwa oraz licznymi rodakami przebywającymi we Francji i Szwajcarii. Należy jednak zaznaczyć, że kontakty te miały głównie nieformalny charakter, hrabia nie eksponował swej osoby jako członek oficjalnych, reprezentujących sprawę polską organizacji i przedstawicielstw. W dalszym ciągu przejawiał troskę o zadania związane z Instytucją Czci i Chleba, a także wspierał szeroko zakrojone działania swej siostry Marii, która niosła wówczas pomoc Polakom, obywatelom państw centralnych, znajdującym się we francuskich obozach jenieckich. Kierowała pracami organizacji Protection Polonaise (Opieka Polska), powstałej na bazie założonego przez nią w 1912 roku stowarzyszenia Protection de l’Ouvrier Polonais en France niosącego pomoc duchową, socjalną i materialną imigrantom z ziem polskich szukającym pracy we Francji. Po zakończeniu działań wojennych, w 1919 r. mając bezpośredni kontakt z uczestnikami, Zamoyski śledził przebieg konferencji pokojowej w Wersalu.

Archiwa